دریانیوز: در سال ۶۸ براساس تبصره ۱۹ قانون برنامه اول توسعه به دولت اجازه داده شد که در سه نقطه مرزی کشور شامل کیش، قشم و چابهار اقدام به تأسیس منطقه آزاد تجاری کند و چگونگی اداره این مناطق در هفتم شهریورماه ۱۳۷۲ به تأیید مجلس شورای اسلامی رسید و ۲۱ شهریور ۱۳۷۲ مورد تأیید شورای نگهبان قرار گرفت .استان هرمزگان با داشتن ۲ منطقه آزاد تجاری قشم و کیش و هفت منطقه ویژه اقتصادی و معدنی خلیج فارس، منطقه ویژه اقتصادی شهید رجایی، کشتی سازی، لاوان، قشم، پارسیان و جاسک بیشترین نقش در حوزه مناطق آزاد تجاری و اقتصادی کشور را دارد.مناطق آزاد کیش و قشم که در گذشته با وجود ظرفیت‌های فراوان محلی برای واردات کالا بودند، با وجود سرمایه های کلان دراین مناطق هنوز به ماموریت اصلی خود برنگشته اند که لازم است از حالت انبار کالاهای بنجل خارجی به سبد تولید کالاهای ایرانی و صادرات تغییر وضعیت دهند. مناطق آزاد تجاری مثل کیش و قشم با این هدف راه‌اندازی شدند که بتوانند محلی برای واردات مواد اولیه خام و تبدیل به کالا و ارزش افزوده شوند اما این مناطق فعالیت خود را در ابتدا با وارد کردن کالاهای خارجی بنجل شروع کردند و همین رویه در بازار ایران نیاز کاذب ایجاد کرد؛ بطوری که مردم در ابتدای فعالیت این مناطق برای اینکه درآمدی کسب کنند، سریال شناسنامه‌های خود را می‌فروختند تا فردی بنام تاجر همین کالا را با معافیت کمتر وارد کشور کند.

 البته درسال‌های اخیر، بهره‌برداری از طرح‌های تولیدی و اشتغالزا در بخش عمران و زیرساخت ها بویژه نفت ،گاز پتروشیمی، ساخت مصنوعات و لوازم اولیه و گردشگری از اقدامات مناطق آزاد و بخش خصوصی بوده که برای ایجاد اشتغال در ۲ منطقه آزاد کیش و قشم هدف گذاری شده اما هنوز تا رسیدن به وضعیت مطلوب فاصله دارند.بطور حتم شروع این فعالیت‌ها این نوید را می دهد که در سالهای آینده تاخت و تاز کالاهای خارجی دیگر دراین مناطق جایگاهی ندارد و کم کم ریشه قاچاق باید خشکانده شود و ذائقه مردم به سمت تولید کالاهای با کیفیت و بی نیاز از خارج سوق داده شود. البته و صد البته انتظار می‌رود که مناطق آزاد کیش و قشم باید رویکرد خود از حالت مصرف گرایی مصنوعات خارجی به صادر کننده کالاهای ایرانی باشند و مثل نگین در آبهای خلیج‌فارس بدرخشند و الگویی برای سایر مناطق آزاد تجاری کشور باشند.

اجرای قانون مناطق آزاد؛بهبود وضعیت زندگی کیشوندان

در گذشته برای جزیره کوچکی مثل کیش که هنوز هم در تقسیم کشوری بخش بوده و زیر مجموعه شهرستان بندرلنگه محسوب می‌شود فرودگاه ساخته شد تا رفت و آمد به این منطقه تسهیل شود امافلسفه وجودی مناطق آزاد شاید در گذشته با تعبیر جایی آزاد زیستن و دوراز هرگونه دغدغه‌های زندگی شهری بوده و از همین رو جزیره کیش با این رویکرد شروع به عمران وآبادانی شد.جزیره کیش به عنوان محلی برای تفریح و گردشگر در نیمه دوم سال درحدود ۵ تا ۶ ماه پیش بینی شده بود که افراد از فضای بکر و طبیعی دریا و هوای سالم بهره ببرند و به تهران بازگردند و این برای همه افراد جامعه فراهم نبود.امام جمعه اهل سنت کیش گفت: بهبود وضعیت زندگی کیشوندان و یا ماندگاری مشکلات آنان، به اجرای کامل قانون چگونگی مناطق آزاد بستگی دارد از همین رو برخی از کارشناسان و سرمایه گذاران مناطق آزاد تجاری معتقدند که تاکنون تنها از ۳۰ درصد ظرفیت قانون چگونگی مناطق آزاد تجاری استفاده شده و بقیه آن مغفول مانده است.

شیخ مستطاب یعقوب شمس دراین زمینه اظهار داشت: بارها در نشست ها و برنامه های مختلف بر اجرای کامل این قانون تاکید شده و معتقدم که بهبود وضعیت زندگی کیشوندان به ویژه مردمان بومی و یا ماندگاری آنان در مشکلات به این مساله وابستگی مستقیم دارد. امام جمعه اهل سنت کیش یادآور شد: انتظار داریم در دولت سیزدهم تلاش گسترده ای از سوی دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد تجاری و ویژه‌ای اقتصادی برای اجرای کامل این قانون انجام شود تا مردمان ساکن و سرمایه گذاران این مناطق پس از سه دهه نتایج آن را به عینه لمس کنند.وی با اشاره به اینکه اکنون به علت گرانی بیش از حد جزیره کیش، کیشوندان با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم می کنند افزود: مسکن مهمترین چالش پیش روی ساکنان این جزیره است و انتظار می رود سازمان منطقه آزاد به عنوان نماینده دولت در این راستا گام‌های تاثیر گذاری بردارد.

برنامه کاری مهمترین ملاک ارزیابی مدیران مناطق آزاد است

مشاور رییس جمهوری و دبیرشورایعالی مناطق آزاد تجاری و ویژه اقتصادی به هنگام معرفی مدیرعامل جدید منطقه آزاد کیش نیز گفت: عملکرد مدیران مناطق آزاد بر اساس شاخص‌ها و استراتژی‌های کوتاه، بلند و میان مدت آنان ارزیابی می شود. محمد در خصوص شاخص ها و راهبردهای استراژی برای ارزیابی عملکرد مدیران، اظهار داشت: پس از تبیین شاخص ها و استراتژی ها در قالب برنامه ریزی های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت، عملکرد مدیران مناطق آزاد ارزیابی می شود. وی با بیان این که مناطق آزاد کشور با هدف سرمایه‌گذاری، اشتغالزایی، ‌تولید و حل مسائل و مشکلات سرزمین اصلی تاسیس شدند، افزود: در چند سال گذشته با ارزیابی هایی که انجام شده است در این زمینه از کمترین شاخص‌ها برخوردار بودند.

محمد با اشاره به تاکید رهبر معظم انقلاب برای ایجاد تحول در مناطق آزاد، افزود: باید با استفاده از ظرفیت‌های موجود نسبت به اجرای طرح تحول در مناطق آزاد اقدام شود و با بهره گیری از شاخص‌ها، برنامه ریزی دقیق و دیپلماسی می توانیم نوع عملکرد مدیران را مورد ارزیابی قرار دهیم.دبیر شورایعالی مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی از تکمیل سامانه شفافیت خبر داد و خاطر نشان کرد: سامانه شفافیت با هفت خدمت رونمایی شد و هم اکنون پس از تکمیل با ۱۶ خدمت در دسترس اقشار مختلف جامعه قرار گرفته است.

منطقه آزاد کیش در آستانه ایجاد تحول اقتصادی

مشاور رییس جمهور انتصاب محمدرضا نوایی لواسانی را به عنوان سرپرست سازمان منطقه آزاد کیش؛ تحولی بزرگ در حوزه سرمایه گذاری این منطقه اعلام کرد و گفت: این مدیر از سوابق ارزشمندی در عرصه های اقتصادی، سرمایه گذاری، اشتغالزایی و مگا پروژه ها دارند و سبب ایجاد تحول در بخش سرمایه گذاری کیش خواهدشد. جزیره قشم هم درسال ۶۹ به عنوان منطقه آزاد تجاری اعلام وسپس اقدام به عمران وآبادانی شد که البته درطول این مدت خدمات زیادی به این منطقه شد، چهره قشم از حالت روستایی به منطقه ای به نسبت آباد تبدیل شد ولی همچنان محرومیت هایی دارد.گستردگی هرمزگان و داشتن ۱۴ جزیره کوچک و بزرگ، نزدیکی به تنگه هرمز و دسترسی به آبهای بین المللی اهمیت این استان نسبت به سایر نقاط کشور متمایز کرده و از فراوانی مناطق آزاد برخوردار است.البته این روند بعد از پیروزی انقلاب تغییراتی داده شد ولی هنوز رفت وآمد به کیش و سکونت دراین جزیره جزو گران ترین مناطق کشور بوده که برای هرکس امکان پذیر نیست و تنها عده ای از مردم توانمند می توانند ازاین موقعیت استفاده کنند. 

درگذشته مناطق آزاد بویژه کیش به تفریحگاه معروف بوده که درفصل خنک سال عده ای بساط تفریح وگردش را در این جزیره پهن می کردند و به اصطلاح برای هوا خوری می آمدند و برخی هم با خرید زمین وساخت ویلا وبرج هرساله چند بار به این منطقه سفر می کردندو اکنون هم اگر کرونا نبود این داستان ادامه داشت.ظرفیت هایی که در مناطق آزاد کیش و قشم ایجاد شده در درجه اول باید منعفت آن برای خود منطقه بخصوص توسعه استان باشد و مردم دراین زمینه مفهوم توسعه را حس کنند و در درجه بعد صرف امور دیگر شود چرا این مناطق در برخی موارد خود را تافته جدا بافته از استان می‌دانند و تنها اسم ازآنها بنام هرمزگان است. آنچه برای مناطق آزاد اهمیت دارد خروج از بن بست و بازگشت به اصل محوری بودن در پردازش و تبدیل کالا و صادرات مجدد است که هنوز این امر به خوبی محقق نشده لذا نگاهها به این سمت پیش برود که در این شرایط که سال رونق تولید نام گرفته و از سوی دیگر تحریم ظالمانه دامنگیر کشور شده مناطق آزاد می تواند سرپلی برای صادرات کالاها باشند. پیوند اقتصاد ملی به اقتصاد جهانی، انتقال تکنولوژی پیشرفته به منطقه، جذب سرمایه‌های خارجی، تربیت نیروی انسانی ماهر و متخصص و افزایش صادرات و کسب در آمدهای ارزی از جمله هدف‌های ایجاد منطقه آزاد قشم وکیش بوده است که می تواند دراین مناطق تحقق پیدا کند.

فاطمه هوشنگی/دریا