دریانیوز: همه ي ما فکر مي کرديم با واکسينه شدن عليه کرونا، به پايان اين همه گيري نزديکشده ايم اما دانشمندان طي چند روز اخير اعلام کردند که سويه جديدي از بيماري کوويد-19 را در آفريقاي جنوبي شناسايي کرده‌اند که با تعداد بالاي جهش‌هايي که دارد، مي‌تواند اثربخشي واکسن‌هاي موجود را تهديد کند.

   با اينکه آمارهاي وزارت بهداشت ايران از کاهش موارد ابتلا و خارج شدن از وضعيت قرمز کرونا حکايت دارد اما در دنيا به‌ويژه کشورهاي اروپايي آمار ابتلا رو به افزايش است و حالا هم ردپاي جهش جديد ويروس پيدا شده است.ترس از يک سويه جديد که مي‌تواند به شيوع بيماري در بسياري از کشورها دامن بزند، سيستم بهداشتي را تحت فشار قرار دهد، تاثير واکسن را کم کند و تلاش‌ها براي بازگشايي مرزها و اقتصاد را کم رنگ کند، بار ديگر در سراسر جهان ايجاد شده است.اين در حالي است که هنوز حدود 25 درصد از مردم ايران نسبت به واکسينه شدن خود اقدام نکرده اند. شواهد مقدماتي نشان مي‌دهند که اين سويه در مقايسه با ساير سويه‌هايي که در رده مايه نگراني (VOC) قرار گرفته‌اند، با افزايش خطر عفونت دوباره در افراد همراهي دارد .تاکنون در آفريقاي جنوبي نزديک به 2.93 ميليون نفر به کرونا مبتلا شده‌اند و بيش از 89 هزار و 500 نفر بر اثر اين بيماري جان باخته‌اند. مهم ترين مسئله در مورد اين سويه اين است که تا کنون منشاء احتمالي آن ناشناخته مانده است و موارد ابتلا به آن تنها در آفريقاي جنوبي و مسافران اين کشور در مناطق ديگر مشاهده شده است.بر اساس اطلاعاتي که در جلسه سازمان جهاني بهداشت درباره سويه‌ي اوميکرون ارائه شد، برخي از جهش‌هاي يافت‌شده در آن مي‌تواند باعث واگيرتر شدن آن شود، اما برخي ديگر از جهش‌ها تا به حال در سويه‌اي از کروناويروس گزارش نشده‌اند و بنابراين پژوهشگران در حال حاضر نمي‌دانند اين جهش‌ها چه تاثيري بر رفتار اين سويه خواهند گذاشت.سويه‌ي اوميکرون حاوي حدود 50 جهش است که بيش از 30 تاي آن مربوط به پروتئين شاخکي (spike) يعني بخشي از ويروس که در ابتدا در تماس با سلول قرار مي‌گيرد هستند. نکته مهم‌تر اين است که 10 جهش از اين 30 جهش مربوط به «منطقه اتصال گيرنده» (بخشي از پروتئين شاخکي که مستقيما به گيرنده‌هاي سلولي متصل مي‌شود) هستند؛ در سويه‌ي دلتاي کرونا که به سرعت در سراسر جهان انتشار يافت و به سويه‌ي غالب کرونا بدل شد، فقط دو جهش مربوط به اين قسمت وجود داشت.وجود اين ميزان بالاي جهش در اين سويه به معناي آن است که احتمالا اين سويه از يک بيمار واحد که نتوانسته است ويروس را از بدنش پاک کند (مثلا يک بيمار دچار نقصان دستگاه ايمني) و ويروس فرصت زيادي براي تحول ژنتيکي داشته است. فرضيه مشابهي براي ايجاد سويه‌ي آلفاي کرونا هم پيشنهاد شده بود.تا به حال حدود 100 مورد عفونت کرونا با اين سويه‌ي جديد عمدتا در استان خائوتنگ آفريقاي جنوبي پس از توالي‌يابي ژنتيکي شناسايي شده است. موارد عفونت با اين سويه در اسرائيل، بوتسوانا، هنگ‌کنگ و در بلژيک نيز شناسايي شده است.بسياري از جهش‌هاي شناسايي شده در سويه‌ي اوميکرون با افزايش مقاومت به آنتي‌بادي‌ها هم همراهي دارند که ممکن است به کاهش اثربخشي واکسن‌ها بينجامند و بر ميزان واگيري، تاثير درمان‌ها و پاسخ آن به واکسيناسيون تاثير بگذارند.

صحبت هاي ضد و نقيض در مورد سويه جديد

طبق گفته هاي جو فاهلا، وزير بهداشت آفريقاي جنوبي در يک کنفرانس مطبوعاتي، دانشمندان هيچ مدرکي مبني بر ايجاد بيماري شديد اين نوع پيدا نکرده‌اند و تاکنون هيچ مدرک علمي در مورد افزايش تهاجمي نوع B.1.1.529 گزارش نشده است.پس هنوز خيلي زود است که بگوييم نوع جديد کوويد-19چگونه رفتار خواهد کرد.از طرفي يک کارشناس کوويد مي گويد: اين فوق‌گونه جديد مي‌تواند چنان خطري براي واکسن‌ها ايجاد کند که جهان با يک «همه‌گيري کاملا جديد» مواجه شود.دکتر ديويد نابارو، فرستاده ويژه سازمان بهداشت جهاني گفت: اين نوع يک تهديد جدي است زيرا گستردگي آن با 32 جهش نشان مي‌دهد که ظرفيت بيشتري براي فرار از مصونيت واکسن‌ها دارد.به نظر مي‌رسد، اين ويروس ظرفيت بيشتري براي فرار از ديوار دفاعي بدن خواهد داشت که همه ما در نتيجه واکسيناسيون‌هايي دريافت کرده‌ايم و اين مورد نگران‌کننده است زيرا بازگشت به عقب و شروع دوباره مقابله با يک بيماري همه گير جديد را نشان مي‌دهد.

   واکسيناسيون مي تواند جلوي پيشروي کرونا را بگيرد؟

   اولين سئوالي که براي مردم پيش مي آيد اين است که آيا واکسيناسيون مي تواند جلوي پيشروي کرونا را بگيرد؟هم‌اکنون پوشش واکسيناسيون در دنيا قابل‌قبول است، اما هنوز به حدي نرسيده که بتواند خيال سازمان بهداشت جهاني و ديگر سازمان‌ها و همچنين مردم را راحت کند. براساس آمارهاي موجود، بين 22 تا 28 درصد از جمعيت کشورها، به دلايل مختلف تحت پوشش واکسيناسيون قرار نگرفته‌اند. اگر اين افراد به‌طور اتفاقي در کنار يکديگر قرار بگيرند، احتمال انتقال و ابتلا به بيماري بالا مي‌رود؛ يعني اگر تعداد قابل‌توجهي از واکسينه‌نشده‌ها در يک استاديوم، مدرسه يا هر فضاي سرپوشيده ديگري قرار بگيرند، ويروس به هر طريقي بين آنها شايع مي‌شود. واکسينه‌نشده‌ها، تهديدي جدي براي جوامع به شمار مي‌روند. به‌طور کلي ويروس mRNA براي ايجاد عفونت و بيماري نياز به حضور گسترده جمعيتي آسيب‌پذير دارد. براي کرونا، اين امر در اواخر 2019 در چين و متعاقب آن در دنيا فراهم شد؛ البته به اين موضوع بايد توجه کرد، افرادي که واکسن زده‌اند هم درجه‌هاي مختلفي از استعداد ابتلا به بيماري را دارند؛ به‌ويژه افرادي که سن‌شان بالاست و بيماري‌هاي زمينه‌اي مثل فشارخون، ديابت، بيماري‌هاي قلبي- عروقي، بيماري‌هاي ريوي و کليوي دارند. اين بيماري‌ها علت اصلي مرگ‌هاي ناشي از کرونا به شمار مي‌رود؛ بنابراين افرادي که واکسن زده‌اند هم ممکن است، با وجود داشتن بيماري‌هاي زمينه‌اي البته با درصد بسيار پاييني، مبتلا به بيماري‌ و عوارض ناشي از بيماري شوند.تا زماني ‌که واکسيناسيون در کشور کامل نشود، نگراني براي انتقال ويروس وجود دارد. هم‌اکنون در کشور ما مدارس، دانشگاه‌ها و اماکن عمومي در حال بازگشايي‌اند؛ به همين دليل اين نگراني وجود دارد. متخصصان و ويروس‌شناسان هم نسبت به اين موضوع نگران‌ هستند. علت نگراني هم رعايت نکردن پروتکل‌هاي اجتماعي و همچنين احساس امنيت کاذبي است که در جامعه بين مردم احساس مي‌شود. مردم تصور مي‌کنند با واکسيناسيون خطر رفع شده است؛ درصورتي که چنين نيست. البته با توجه به ميزان واکسيناسيون انجام شده در کشور، بعيد به‌نظر مي‌رسد که شدت پيک‌هاي جديد به اندازه قبلي‌ها باشد، اما به هر حال همراه با عوارض بيماري، افزايش بستري و مرگ‌ خواهد بود. به هر حال با توجه به وضعيت دنيا، از حالا تا پايان سال با اين خطر مواجهيم.

2 تهديدي که براي ايران وجود دارد

هم ‌اکنون 2 نوع تهديد در جوامع دنيا و ازجمله ايران وجود دارد؛ يکي افراد واکسينه‌شده‌اي که بدون رعايت پروتکل‌هاي بهداشتي در اجتماع حاضر مي‌شوند و دوم، حضور افراد واکسينه‌نشده در سطح جامعه. اين افراد سبب ايجاد يک زمينه بسيار مساعد براي حضور ويروس (و خصوصا نوع جهش‌يافته آن) مي‌شوند. جهش‌هاي جديد ويروس مي‌تواند تهديدي براي افراد واکسينه شده هم باشد؛ يعني احتمال ايجاد مقاومت عليه واکسن را به‌دليل جهش‌هاي ايجاد شده افزايش مي‌دهد. نبايد فراموش کرد که در قرن 16ميلادي و به‌دنبال همه‌گيري طاعون يا همان «مرگ سياه» در اروپا، هرگاه افراد خانواده‌اي تماما به طاعون مبتلا مي‌شدند از سوي حکومت‌ها محکوم به حبس در خانه تا زمان مرگ بودند؛ يعني در نبود واکسن، اين اتفاق براي بيماران مي‌افتاد. حالا در قرن بيست‌ويکم، وجود واکسن نعمتي براي افراد به شمار مي‌رود؛ به شرطي که آن‌قدر درصد افراد واکسينه شده در اجتماع افزايش پيدا کند تا ويروس امکان آسيب‌رساني به جمعيت گسترده را نداشته باشد و به همان موارد ابتلاي تک‌گير بسنده کند. يادمان باشد با يک عامل عفوني بي‌خرد طرف نيستيم. اين يک پديده هوشمند در برابر بشر است .

امیرکاربخش/دریا