دریانیوز: در شرایطی که آمار فوتی‌های کرونا هنوز بالای صد نفر در روز سیر می‌کند، وزارت بهداشت در اطلاعیه‌ای شرایط دریافت دز سوم واکسن کرونا را هم اعلام کرد؛ در حالی که همچنان ۲۳ درصد از شهروندان با وجود در دسترس بودن واکسن های کرونا از تزریق آن سر باز می زنند . بهمن سال گذشته بود که واکسیناسیون عیله کرونا طبق سند ملی واکسیناسیون با اولویت کادر درمان و سالمندان بالای ۶۰ سال در کشور آغاز شد و حالا با گذشت ۹ ماه و بر اساس تازه‌ترین تصمیم وزارت بهداشت قرار بر این است اولین سری افرادی که در کشور واکسینه شده اند، برای تزریق دوز یادآور مراجعه کنند. بر اساس اطلاعاتی که تاکنون در دست داریم، آنتی بادی ناشی از واکسن‌ها معمولا تا ۶ ماه دوام دارد و پس از آن به تدریج میزان آنتی بادی در بدن کاهش می‌یابد. در برخی مقالات عنوان شده که پس از سه تا چهار ماه روند کاهش آنتی بادی‌ها اتفاق می‌افتد، اما با توجه به متفاوت بودن واکسن‌ها، عدد دقیقی در این خصوص وجود ندارد وهمین مساله موجب می‌شود سازمان بهداشت جهانی به فکر تزریق بوستر (دوز سوم) باشد. بر اساس گفته سازمان بهداشت جهانی، ممکن است برخی افراد با تزریق دو دوز واکسن، پاسخ ایمنی کافی را نداشته باشند و از طرف دیگر نیز اثربخشی واکسن در طول زمان کاهش می‌یابد بنابراین شاید پس از ۶ تا ۷ ماه، باید دوز سوم تزریق شود.

به همین دلیل تزریق دوز سوم واکسن از کادر درمان شروع و اکنون تقریباً رو به اتمام است و در حال حاضر نوبت به تزریق دوز یادآور سالمندان رسیده است. طبق آخرین اخبار فراخوان سالمندان بالای ۶۰ سال برای دریافت دوز سوم واکسن کرونا از روز 15 آبان به طور رسمی در تمامی استان‌های کشور کلید خورده و بدین ترتیب پس از گذشت ۲۱ روز از تزریق دوز سوم واکسن کرونا به کادر درمان حالا واکسیناسیون دوز تقویتی افراد بالای ۶۰ سال شروع شده است. طبق آنچه معاونت های بهداشت دانشگاه های علوم پزشکی در اغلب استان ها از 15 آبان اعلام کرده اند، سالمندان می توانند با مراجعه به مراکز واکسیناسیون دوز بوستر یا نوبت سوم را برای افزایش ایمنی خود در برابر ویروس کرونا دریافت کنند.با این وجود ابهامات زیادی از سوی برخی سالمندان درباره جزئیات تزریق دوز سوم واکسن کرونا و اینکه چه کسانی واجد شرایط دریافت دوز یادآور واکسن ها هستند مطرح می شود.

همچنین این سؤال پیش می آید که در تزریق دوز یادآور آیا نوع واکسنی که افراد در دوز سوم دریافت می کنند مهم است یا خیر؟ بدین معنا که آیا باید همان نوع واکسنی را دریافت کنند که در نوبت اول و دوم زده اند؟ برای مثال افرادی که سینوفارم یا آسترازنکا زده اند برای دوز سوم باید همان واکسن را بزنند یا خیر؟ به گفته یک فوق تخصص بیماری های عفونی و نقص ایمنی؛ در حال حاضر دوز یادآور یا بوستر در سه گروه توصیه شده که شامل افراد بالای ۶۵ سال، افراد ۵۰ تا ۶۵ سال که بیماری زمینه ای دارند(بیماران سرطانی، پیوند اعضاء، مصرف کنندگان داروهای نقص ایمنی) و گروه دیگر افراد کمتر از ۵۰ سال که تماس شغلی دارند مانند پرستاران، پزشکان، غسال ها و ... افراد بالای ۶۰ سالی که در نوبت اول و دوم واکسن غیرفعال شده کووایران برکت و سینوفارم دریافت کردند و چهار ماه از تزریق دز دومشان گذشته باشد، مشمول این طرح هستند و پس از مراجعه به مراکز مجددا همان نوع واکسن را در دز سوم دریافت خواهند کرد و واجدین شرایط همانند دریافت دز دوم واکسن می‌توانند با در دست داشتن کارت واکسن و مدارک شناسایی به مراکز واکسیناسیون مراجعه کنند ( ترجیحا مرکزی که دز یک و دو را تزریق کردند) و نوبت سوم را هم دریافت کنند.

دُز اضافه واکسن کرونا چه تفاوتی با دوز بوستر دارد؟

دکتر حمیدرضا جماعتی دبیر کمیته علمی کشوری کرونا درباره وضعیت تزریق دوز بوستر (دوز سوم) گفت: باید توجه کرد که بعد از تزریق دو دوز واکسن ضد کرونا، دو نوع دوز وجود دارد؛ یکی دوز بوستر یا یادآور است و دیگری دوز اضافه. دوز بوستر یا یادآور را زمانی تزریق می‌کنند که تقریبا همه افراد واکسینه شده باشند و ایمنی در برابر ویروس به وجود آمده، اما به مرور زمان ایمنی در برابر عامل ویروسی کمرنگ می‌شود. در اینجا به تدریج و با مرور زمان اثربخشی واکسن در سیستم ایمنی از بین می‌رود که معمولا در مطالعات یک بازه زمانی شش‌ماهه را اعلام کرده‌اند. به طوری که نشان داده شده که شش ماه بعد از تزریق دو دوز واکسن به تدریج سطح آنتی‌بادی‌های ضدویروس کرونا بسیار پایین آمده و از حالت ایمنی‌بخشی که در برابر ویروس انتظار داریم، کاهش یافته و فرد در معرض عفونت مجدد با ویروس کرونا قرار می‌گیرد. جماعتی ادامه داد: برای اینکه حالت یادآوری در سیستم ایمنی ایجاد شود، معمولا از دوز سوم استفاده می‌کنند که از آن به عنوان دوز بوستر یاد می‌شود.

تزریق این دوز در کشورهایی انجام می‌شود که تمام افراد جامعه واکسینه شده باشند و بعد از گذشت زمان، ایمنی در برابر ویروس کم شده باشد. در نتیجه در این کشورها دوز بوستر برای افراد پرخطر و افرادی که در مواجهه مرتب با ویروس هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. وی اظهار کرد: در کشور ما هم با توجه به اینکه پرسنل و کادر درمان، در درمان مبتلایان به ویروس کرونا دخیل بودند و مدتی طولانی از دو دوز واکسن‌شان گذشته، توصیه شده که دوز بوستر به آنها تزریق شود. زیرا این افراد روزانه در معرض ویروس کرونا قرار دارند. بنابراین دوز بوستر باید برای آنها تزریق شود تا سیستم ایمنی‌شان در برابر این ویروس ایمنی کامل را داشته باشد که این اقدام اکنون در بیمارستان‌ها در حال انجام است.

دُز اضافه چیست؟

دبیر کمیته علمی کشوری کرونا در ادامه درباره دوز اضافه هم توضیح داد: دوز اضافه کرونا زمانی تزریق می‌شود که یا واکسن تزریق شده، واکسنی باشد که کارایی خوبی نداشته باشد یا سیستم ایمنی فرد پاسخ مناسب را به واکسن ندهد و علی‌رغم تزریق واکسن، ایمنی در برابر ویروس را به دست نیاورند. مانند افرادی که به هر علتی دچار اختلال سیستم ایمنی هستند یا افراد مسن. زیرا با افزایش سن، سیستم ایمنی به تدریج و به طور طبیعی کارایی خودش را از دست می‌دهد.بنابراین توصیه می‌شود که در این افراد دوز اضافه را تزریق کنیم که معمولا زمان تزریق دوز اضافه از حدود یک ماه بعد از دوز دوم آغاز می‌شود و طولانی‌تر شدن آن بر اساس استراتژی‌های کشورهای مختلف، متفاوت است و بر اساس پروتکل کشورها ممکن است دوز اضافه بعد از زمان طولانی‌تری تزریق شود. دوز اضافه زمانی تزریق می‌شود که ایمنی جمعی ناشی از واکسن ایجاد شده باشد.

مثلا در جامعه خودمان که سطح ایمنی جمعی را واکسیناسیون ۷۵ درصدی در نظر می‌گیریم، باید ابتدا این میزان محقق شده باشد و بعد تزریق دوز اضافه آغاز شود.بنابراین ابتدا باید به هدف‌مان برسیم. هدفی که وزارت بهداشت، با توجه به ویروس‌های کرونا و سوش‌های در گردش، ۷۵ درصد ایمنی جمعی را در نظر گرفته است. با توجه به اینکه هنوز به این میزان نرسیده‌ایم، به نظر نمی‌رسد که فعلا استراتژی به این سمت برود که دوز اضافه را تزریق کنیم. بلکه ابتدا باید ایمنی جمعی را ایجاد کنیم و دو دوز واکسن را در ۷۵ درصد جمعیت تزریق کنیم و بعد وارد تزریق دوز اضافه و استراتژی‌های مربوط به آن شویم که باید در کمیته علمی کرونا مورد بحث قرار گرفته و استراتژی‌های این کار مشخص شود .در آخر لازم است این نوید را به مردم بدهیم که بر اساس آنچه وعده داده شده، تا اوایل آذرماه به ایمنی جمعی یعنی ۷۵ درصد واکسیناسیون در کشور خواهیم رسید و بعد از آن درباره راهبرد دوز اضافه تصمیم‌گیری می‌شود.

فاطمه هوشنگی/ دریا