دریانیوز: روایت است پیامبراکرم صلى الله علیه وآله وسلم شخصی به نام ولید بن عقبه را مامور کرد تا براى جمع آورى زکات از قبیله «بنى المصطلق» عازم شود، هنگامى که اهل قبیله با خبر شدند نماینده رسول اللّه صلى الله علیه وآله وسلم نزد آنها مى آید با خوشحالى به استقبال او رفتند، ولى از آنجا که در زمان جاهیلیت بین «ولید» و آن قبیله ، خصومتی قدیمی و شدید وجود داشت ، ولید تصور کرد آنها به قصد کشتنش آمده اند و از مسیری که آمده بود خدمت پیامبر صلى الله علیه وآله وسلم بازگشت (بدون آنکه تحقیقى در مورد این گمان خودش کرده باشد) و عرض کرد: آنها از پرداخت زکات خوددارى کردند! (و باید دانست در آن زمان امتناع از پرداخت زکات، یک نوع قیام بر ضد حکومت اسلامى تلقى مى شد)، بنابراین ولید مدعى شد آنها مرتد شده اند. پیامبر صلى الله علیه وآله وسلم از این رخداد سخت خشمگین شد، و تصمیم گرفت با آنها پیکار کند، در این هنگام بود که آیه ششم سوره مبارکه حجرات نازل شد *يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمينَ * (معنی : اى كسانى‌كه ايمان آورده‌ايد! اگر شخص فاسقى خبرى براى شما بياورد، درباره‌ی آن تحقيق كنيد، مبادا به گروهى از روى ناآگاهى آسيب برسانيد و از كرده‌ی خود پشيمان شويد.) به مسلمانان دستور داد: هرگاه انسان فاسقى خبرى آورد، درباره آن تحقیق کنید.

بعضى نیز علاوه بر ماجرایی که تا اینجا نقل شد بر آن افزوده اند که بعد از خبری که «ولید» درباره ارتداد قبیله «بنى المصطلق»، پیامبر صلى الله علیه وآله وسلم آورد، پیامبر اسلام به فردی دیگر به نام «خالد بن ولید بن مغیره» دستور داد: به سراغ قبیله «بنى المصطلق» برود، ولى فرمود: شتابزده کارى انجام مده!«خالد» شبانه به نزدیکى قبیله رسید، و مأموران اطلاعاتى خود را براى تحقیق فرستاد، آنها خبر آوردند که «بنى المصطلق» به اسلام کاملاً وفا دارند، و صداى اذان و نماز آنها را با گوش خود شنیده اند، صبحگاهان «خالد» شخصاً به سراغ آنها آمد و صدق گفتار مخبرین را ملاحظه کرد، به خدمت پیامبر صلى الله علیه وآله وسلم بازگشت و ماجرا را به عرض رسانید، در این هنگام آیه فوق نازل شد، و به دنبال آن پیامبر مى فرمود: «التَّأَنِّى مِنَ اللّهِ، وَ الْعَجَلَةُ مِنَ الشَّیْطانِ!»؛ (درنگ کردن و تحقیق، از سوى خدا است و عجله از شیطان است). ماجرایی که خواندید شان نزول آیه 6 سوره مبارکه حجرات است . اتفاقی که این روزها شبیه به آن، به دلیل نفوذ همه جانبه رسانه ها در زندگی افراد امکان زخ دادنش بیش از هر زمانی در تاریخ است . یعنی تنها با چند کلیک ساده بر روی صفحه تلفن همراه. امروزه حجم انبوه اخبار و اطلاعات به گوشی افراد وارد می‌شود که متاسفانه جای فکر، تامل و تصمیم گیری صحیح را از مردم گرفته است.

این گونه است که راست و دروغ با یکدیگر ترکیب می شوند و مخاطب با شنیدن یک خبر، به دنبال صحت آن نمی رود و همین موضوع نکته اصلی در بروز خیلی از دلخوری ها و خصومت ها است . آیه فوق راه حل این مشکل را نیز خیلی کوتاه ولی کامل بیان کرده و آن چیزی نیست جز، دریافت خبر از منابع معتبر، صادق و با سابقه خوب. چرا که این نکته واضح است که مراجعه به افراد دروغگو، بی تقوا و به قول همین آیه شریف " فاسق" موجب ندامت و پشیمانی خواهد شد. پس بهتر است به همان اندازه که خود را در انتشار اخبار مختلف مجاز و صاحب حق می دانیم در مورد اصل اخبار و رویدادها نیز تحقیق و سپس دست به انتشار بزنیم تا خدایی ناکرده جزو افراد نادم و پشیمان که در آخر آیه به آن اشاره شده نباشیم و پشیمانی های بعدی را در پی نداشته باشد. حال به چند نکته تفسیری از همین آیه توجه کنید.

 تفسیر حجت الاسلام قرائتی

فِسق در لغت به معناى خارج شدن است و در اصطلاح قرآنى، به خارج شدن از راه مستقیم گفته مى‏ شود. این کلمه در برابر عدالت به کار مى‏ رود و فاسق به کسى گویند که مرتکب گناه کبیره‏اى شود و توبه نکند. . واژه «فِسق»، در قالب‏ هاى گوناگون، پنجاه و چهار بار در قرآن آمده و در موضوعات و مصادیق مختلفى به کار رفته است از جمله: در مورد انحراف‏هاى فرعون و قوم او، در مورد افراد چند چهره و منافق، در مورد بهره ‏گیرى از غذاهاى حرام، در مورد تهمت زدن به زنان پاکدامن و ... .
اسلام درباره‏ چگونگى سخن و نقل خبر تأکیدهاى فروانى کرده است از جمله:الف) قرآن از کسانى که هر خبرى را مى‏شنوند و نسنجیده آن را نشر مى‏ دهند، به شدّت انتقاد کرده و مى ‏فرماید: خبر را به اهل استنباط عرضه کنید و اگر حقّانیّت آن ثابت شد، آنگاه آن را پخش کنید. ب) قرآن براى کسانى که با پخش اخبار دروغ، در جامعه دغدغه ایجاد مى‏ کنند، کیفرى سخت معیّن فرموده است

 تفسیر المیزان علامه طباطبایی

یا ایها الذین امنوا ان جاءکم فاسق بنباء فتبینوا ان تصیبوا قوما بجهاله فتصبحوا علی مافعلتم نادمین: (ای کسانیکه ایمان آورده اید، اگر فرد فاسقی با خبری به نزدتان آمد، پس تحقیق کنید تا مبادا ندانسته به قومی بی گناه حمله کنید و بعدا از عمل خود پشیمان شوید)(فاسق ) یعنی کسی که از طاعت خارج شده و به معصیت گرایش یابد. و (نباء) یعنی خبر مهم و عظیم الشأن ، (تبین) به معنای ایضاح و اظهار است .می فرماید: ای کسانیکه ایمان آورده اید اگر انسان فاسقی به نزد شما خبر مهمی آورد، تحقیق کنید و جوانب آن را آشکار سازید تا به حقیقت آگاه شوید، و مبادا بدون جهت و از روی نادانی بر قومی بتازید و بعدا که آگاه شدید از رفتاری که کرده اید نادم وپشیمان شوید.

محمد زارعی/دریا